Laboratuvar Kimyasalları Hava Yoluyla Nasıl Gönderilir?

Laboratuvarlarda kullanılan kimyasalların uluslararası olarak taşınması, özellikle hava kargo söz konusu olduğunda, standart kargo gönderilerinden farklı prosedürler gerektirir.

Kimyasalın yanıcı, aşındırıcı, toksik, oksitleyici veya başka bir tehlike özelliğine sahip olması durumunda gönderinin Dangerous Goods (DG) kapsamında değerlendirilmesi gerekebilir.

Hava taşımacılığında temel referanslardan biri IATA Dangerous Goods Regulations (DGR)'dır. IATA, DGR'yi hava yoluyla tehlikeli maddelerin güvenli taşınması için kullanılan temel düzenleyici kaynak olarak tanımlamaktadır. DGR; sınıflandırma, paketleme, işaretleme, etiketleme ve dokümantasyon gibi süreçleri kapsar.

2026 yılında yürürlükte olan düzenleme IATA DGR 67. Edisyon olup 1 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Laboratuvar Kimyasalları Hava Yoluyla Gönderilebilir mi?

Laboratuvar kimyasallarının hava yoluyla gönderimi, yalnızca ürünün ticari adına bakılarak belirlenemez.

Öncelikle kimyasalın fiziksel ve kimyasal özellikleri değerlendirilmelidir.

Gönderim öncesinde genel olarak:

• Ürünün tehlikeli madde olup olmadığı,
• UN numarası,
• Proper Shipping Name (PSN),
• Tehlike sınıfı veya bölümü,
• Packing Group,
• Uygulanabilir özel hükümler,
• Paketleme talimatı,
• Uçak tipi kısıtlamaları,
• İzin verilen miktar,
• Gerekli işaret ve etiketler,
• Taşıma belgeleri

belirlenmelidir.

Dolayısıyla laboratuvar kimyasalları hava yoluyla gönderimi, ürünün yalnızca güvenli şekilde kutuya konulmasından ibaret değildir. Öncelikle doğru DG sınıflandırmasının yapılması gerekir.

IATA DGR Nedir?

IATA Dangerous Goods Regulations, hava yoluyla tehlikeli madde taşımacılığında kullanılan kapsamlı bir düzenleme ve uygulama kaynağıdır.

IATA DGR içerisinde gönderici ve operatör sorumlulukları, sınırlamalar, sınıflandırma, paketleme talimatları, ambalaj spesifikasyonları, dokümantasyon ve elleçleme gereklilikleri gibi konular bulunur.

IATA DGR her yıl güncellenmektedir. 2026 yılı için geçerli olan sürüm 67. Edisyondur.

2026 edisyonunda sınıflandırma, özel hükümler ve bazı paketleme talimatlarında değişiklikler yapılmıştır. IATA'nın yayımladığı değişiklik dokümanında bazı paketleme talimatlarının güncellendiği belirtilmektedir.

Kimyasalın UN Numarası Nasıl Belirlenir?

Tehlikeli madde taşımacılığında ürünün doğru şekilde tanımlanması temel aşamalardan biridir.

Tehlikeli maddeler uygun olduğunda bir UN numarası ile tanımlanır. Bunun yanında ürünün resmi taşıma adı, tehlike sınıfı ve uygulanabiliyorsa Packing Group bilgisi değerlendirilir.

Örneğin bir kimyasalın ticari adı ile taşıma sırasında kullanılacak Proper Shipping Name aynı olmak zorunda değildir.

Bu nedenle yalnızca ürünün SDS belgesindeki ticari adına bakarak taşıma bilgisi oluşturmak doğru değildir.

Ürünün ilgili IATA DGR kaydı ve güncel SDS bilgileri birlikte değerlendirilmelidir.

SDS Belgesi Neden Önemlidir?

Safety Data Sheet (SDS), kimyasal ürünün özellikleri ve tehlikeleri hakkında önemli bilgiler sağlar.

Özellikle SDS'nin Bölüm 14 – Transport Information kısmı hava taşımacılığı açısından önemli bilgiler içerebilir.

Bu bölümde ürün için varsa:

• UN numarası,
• Uygun taşıma adı,
• Taşıma tehlike sınıfı,
• Packing Group,
• Çevresel tehlike bilgileri,
• Taşıma önlemleri

gibi bilgiler bulunabilir.

Ancak SDS'deki bilgilerin güncel ve doğru olması önemlidir. Gönderi hazırlanmadan önce ürünün mevcut IATA DGR gerekliliklerine göre değerlendirilmesi gerekir.

Tehlikeli Maddeler Hangi Sınıflara Ayrılır?

Hava yoluyla taşınan tehlikeli maddeler, özelliklerine göre farklı tehlike sınıflarına ayrılır.

Başlıca sınıflar:

Class 1 – Patlayıcılar

Patlayıcı özellik taşıyan maddeler ve ürünler.

Class 2 – Gazlar

Yanıcı, yanıcı olmayan veya toksik gazlar.

Class 3 – Yanıcı Sıvılar

Yanıcılık özelliği taşıyan sıvılar.

Class 4 – Yanıcı Katılar

Yanıcı katılar, kendiliğinden yanabilen maddeler ve suyla temas ettiğinde yanıcı gaz çıkarabilen maddeler.

Class 5 – Oksitleyici Maddeler ve Organik Peroksitler

Yanmayı destekleyebilen veya oksitleyici özellik taşıyan maddeler.

Class 6 – Toksik ve Enfeksiyöz Maddeler

Toksik veya enfeksiyöz özellik taşıyan maddeler.

Class 7 – Radyoaktif Maddeler

Radyoaktif materyaller.

Class 8 – Aşındırıcı Maddeler

Asitler, bazlar ve diğer korozif maddeler.

Class 9 – Çeşitli Tehlikeli Maddeler

Diğer sınıflara girmeyen çeşitli tehlikeli maddeler.

Kimyasalın sınıfının doğru belirlenmesi, kullanılacak ambalaj ve etiketlerin belirlenmesinde kritik öneme sahiptir.

DG Ambalajı Nedir?

Tehlikeli madde gönderilerinde kullanılacak ambalaj, taşınacak ürünün özelliklerine ve ilgili paketleme talimatına uygun olmalıdır.

Bazı gönderilerde UN specification packaging kullanılması gerekirken, bazı durumlarda ilgili düzenleme kapsamında farklı ambalaj türlerine izin verilebilir.

IATA DGR; iç ambalaj, dış ambalaj, kombinasyon ambalajları, UN spesifikasyonlu ambalajlar ve ilgili paketleme talimatlarını kapsar.

Bu nedenle normal bir karton kutunun içine kimyasal koymak ve üzerine tehlike etiketi yapıştırmak, DG gönderisi için tek başına yeterli değildir.

UN Onaylı Ambalaj Nedir?

UN onaylı ambalaj, belirli performans testlerinden geçirilmiş ve ilgili tehlikeli madde taşımacılığı gerekliliklerine uygunluğu gösterilmiş ambalaj türüdür.

Ambalajın uygunluğu ürünün tehlike sınıfı, Packing Group, ambalajlama talimatı ve taşınacak miktar gibi faktörlere bağlıdır.

Dolayısıyla her UN onaylı ambalaj her kimyasal için otomatik olarak uygun değildir.

Ambalaj seçiminde ilgili Packing Instruction ve ürünün sınıflandırması birlikte değerlendirilmelidir.

DG Etiketleme Nasıl Yapılır?

Tehlikeli madde paketlerinde ürünün tehlike sınıfını ve gerekli taşıma bilgilerini gösteren uygun etiket ve işaretler kullanılmalıdır.

IATA, tehlikeli madde paketlerinde kullanılabilecek DGR tehlike etiketleri, elleçleme etiketleri ve çeşitli işaretleme sistemleri bulunduğunu belirtmektedir.

Etiket ve işaretlerin:

• Doğru olması,
• Görünür olması,
• Okunabilir olması,
• Ambalaj üzerinde uygun konumda bulunması,
• Taşıma sırasında zarar görmeyecek şekilde uygulanması

gerekir.

Hangi etiketlerin kullanılacağı ise kimyasalın sınıfına ve gönderinin ilgili DGR gerekliliklerine göre belirlenir.

DG Markalama Nedir?

Marking, paket üzerinde bulunması gereken belirli bilgilerin ve işaretlerin uygulanmasıdır.

Etiketleme ile markalama aynı şey değildir.

Bir pakette tehlike sınıfını gösteren hazard label bulunabileceği gibi, UN numarası, Proper Shipping Name veya diğer zorunlu işaretler de bulunabilir.

IATA DGR'de paketlerin işaretleme ve etiketleme gereklilikleri ayrı şekilde düzenlenmektedir.

Shipper's Declaration for Dangerous Goods Nedir?

Bazı tehlikeli madde gönderilerinde Shipper's Declaration for Dangerous Goods (DGD) hazırlanması gerekir.

Bu belge, gönderinin tehlikeli madde özelliklerini ve taşıma sırasında uygulanması gereken bilgileri içerir.

IATA'nın DGR kapsamında dokümantasyon bölümünde Shipper's Declaration ve Air Waybill temel belgeler arasında yer almaktadır.

DGD hazırlanırken gönderinin:

• Gönderici bilgileri,
• Alıcı bilgileri,
• UN numarası,
• Proper Shipping Name,
• Class/Division,
• Packing Group,
• Miktar,
• Ambalaj türü,
• Packing Instruction,
• Gerekli yetkilendirme ve ek bilgiler

doğru şekilde girilmelidir.

Her Kimyasal İçin DGD Gerekir mi?

Hayır.

Bir gönderinin DGD gerektirip gerektirmediği, ürünün sınıflandırmasına ve uygulanabilir düzenleme/istisnalara göre belirlenir.

Bazı gönderiler Excepted Quantity (EQ) veya Limited Quantity gibi özel hükümlere tabi olabilir.

Ancak bu istisnaların uygulanabilmesi için ilgili IATA DGR şartlarının tamamının karşılanması gerekir.

Bu nedenle "miktar az olduğu için DG değildir" şeklinde genel bir yaklaşım doğru değildir.

Excepted Quantity Nedir?

Excepted Quantity (EQ), belirli tehlikeli maddelerin çok küçük miktarlarda ve belirlenmiş şartlar altında taşınmasına ilişkin düzenlemelerden biridir.

EQ kapsamında gönderi yapılabilmesi için ürünün ilgili DGR listesinde uygun şekilde yer alması ve belirlenen miktar sınırlarının karşılanması gerekir.

EQ gönderilerinde de ambalaj, işaretleme, dokümantasyon ve taşıyıcı kabul koşulları dikkate alınmalıdır.

Limited Quantity Nedir?

Limited Quantity (LQ), belirli tehlikeli maddelerin sınırlı miktarlarda taşınmasına ilişkin özel bir uygulamadır.

LQ ile EQ aynı şey değildir.

Her iki uygulamanın da kendi miktar, ambalaj, işaretleme ve taşıma koşulları vardır. Bu nedenle bir kimyasalın LQ kapsamında gönderilebilmesi için ilgili IATA DGR kaydı ve paketleme talimatı kontrol edilmelidir.

Havayolu Taşıyıcısının Kuralları Neden Önemlidir?

IATA DGR genel bir referans olmakla birlikte, taşıyıcıların ve ülkelerin ilave gereklilikleri olabilir.

IATA, DGR içerisinde State Variations ve Operator Variations gibi farklılıkların bulunduğunu belirtmektedir.

Bu nedenle aynı kimyasal farklı havayollarında veya farklı ülkeler arasında taşınırken ilave kısıtlamalarla karşılaşabilir.

Gönderi hazırlanmadan önce:

IATA DGR + ilgili ülke kuralları + havayolu/operator kuralları

birlikte kontrol edilmelidir.

Laboratuvar Kimyasalları Gönderiminde Sık Yapılan Hatalar

DG gönderilerinde en sık karşılaşılan problemlerden bazıları şunlardır:

• Güncel olmayan SDS kullanılması,
• Yanlış UN numarası kullanılması,
• Yanlış Proper Shipping Name seçilmesi,
• Tehlike sınıfının yanlış belirlenmesi,
• Uygun olmayan ambalaj kullanılması,
• Yanlış veya eksik etiketleme,
• UN ambalajının yanlış kullanılması,
• Miktar limitlerinin kontrol edilmemesi,
• DGD'nin hatalı hazırlanması,
• Havayolu operatörünün özel kurallarının kontrol edilmemesi,
• Paket üzerindeki işaretlerin görünür olmaması,
• Kimyasalın DG olduğu halde normal kargo olarak gönderilmeye çalışılması.

Bu hatalar gönderinin kabul edilmemesine, gecikmelere veya ek maliyetlere neden olabilir.

Laboratuvar Kimyasalları Hava Yoluyla Gönderiminde Kontrol Listesi

Gönderi hazırlanmadan önce aşağıdaki kontrol listesi kullanılabilir:

1. Ürünü tanımla
Kimyasalın tam ürün adı ve bileşimi belirlenir.

2. SDS'yi kontrol et
Güncel Safety Data Sheet incelenir.

3. DG sınıflandırmasını yap
Ürünün tehlikeli madde olup olmadığı ve ilgili sınıfı belirlenir.

4. UN numarasını belirle
Uygun UN numarası ve Proper Shipping Name kontrol edilir.

5. Packing Group'u kontrol et
Uygulanıyorsa PG I, II veya III belirlenir.

6. Packing Instruction'u belirle
Ürün için geçerli paketleme talimatı kontrol edilir.

7. Ambalajı seç
Uygun iç ve dış ambalaj hazırlanır.

8. İşaret ve etiketleri kontrol et
Gerekli hazard label, mark ve handling label uygulanır.

9. Miktarı kontrol et
Gönderinin uçak tipi ve ilgili paketleme talimatı kapsamında izin verilen miktarlara uygunluğu değerlendirilir.

10. Belgeleri hazırla
Gerekliyse Shipper's Declaration for Dangerous Goods ve diğer taşıma belgeleri hazırlanır.

11. Havayolu kurallarını kontrol et
İlgili operator variation ve taşıyıcı kabul şartları kontrol edilir.

12. Son kontrolü yap
Gönderi teslim edilmeden önce ambalaj, etiket ve belgeler karşılaştırılır.

Milibar Laboratuvar ve Kimya Ürünleri ile DG Gönderileri

Laboratuvar kimyasallarının uluslararası tedarikinde ürünün satın alınması kadar, güvenli ve mevzuata uygun şekilde taşınması da önemlidir.

Milibar Laboratuvar ve Kimya Ürünleri, laboratuvar kimyasalları ve analitik ürünlerin tedarik süreçlerinde ürün özelliklerinin, taşıma gerekliliklerinin ve lojistik süreçlerin birlikte değerlendirilmesine yönelik çözümler sunmaktadır.

Özellikle hava kargo ile gönderilecek kimyasallarda ürünün DG statüsünün, UN numarasının, tehlike sınıfının, ambalajlama gerekliliklerinin ve taşıma belgelerinin gönderi öncesinde değerlendirilmesi önemlidir.

Sonuç

Laboratuvar kimyasalları hava yoluyla gönderimi, kimyasalın doğru sınıflandırılması ve uygun taşıma prosedürlerinin uygulanmasını gerektiren teknik bir süreçtir.

2026 yılında yürürlükte olan IATA DGR 67. Edisyon, tehlikeli maddelerin hava yoluyla taşınmasına ilişkin sınıflandırma, paketleme, işaretleme, etiketleme ve dokümantasyon gerekliliklerini düzenlemektedir.

Başarılı bir DG gönderisi için yalnızca uygun ambalaj kullanılması yeterli değildir. Doğru sınıflandırma + doğru ambalaj + doğru etiketleme + doğru dokümantasyon + taşıyıcı kurallarının kontrolü birlikte ele alınmalıdır.

IATA ayrıca DGR'nin her yıl güncellendiğini ve güncel düzenlemelerin takip edilmesinin taşıma gecikmeleri, uyumsuzluklar ve diğer sorunların azaltılması açısından önemli olduğunu belirtmektedir.

Önemli not: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve tek başına bir DG gönderisinin kabulü veya uygunluğu için yeterli değildir. Her kimyasal gönderisi için güncel IATA DGR, ilgili ülke/otorite kuralları, havayolu operatör gereklilikleri ve ürünün güncel SDS'si kontrol edilmelidir.