IATA Kurallarına Uygun DG Paketleme ve Etiketleme Rehberi

Tehlikeli maddelerin hava yoluyla taşınması, ürünün yalnızca uygun bir kutuya yerleştirilmesinden ibaret değildir. DG paketleme ve etiketleme işlemlerinin; ürünün sınıfı, UN numarası, uygun sevkiyat adı, paketleme grubu, miktarı ve uygulanabilir paketleme talimatları dikkate alınarak gerçekleştirilmesi gerekir.

IATA Dangerous Goods Regulations (DGR), tehlikeli maddelerin hava taşımacılığında güvenli şekilde hazırlanması ve taşınması için kullanılan temel uluslararası referanslardan biridir. 2026 yılı itibarıyla yürürlükte olan IATA DGR 67. Edition, 1 Ocak 2026–31 Aralık 2026 döneminde geçerlidir.

DG Nedir?

DG, İngilizce Dangerous Goods (Tehlikeli Maddeler) ifadesinin kısaltmasıdır. İnsan sağlığına, uçağa, diğer yüklere veya çevreye risk oluşturabilecek maddeler ve ürünler, ilgili kriterleri karşılamaları halinde tehlikeli madde olarak sınıflandırılabilir.

IATA DGR kapsamında tehlikeli maddeler; patlayıcılar, gazlar, yanıcı sıvılar, yanıcı katılar, oksitleyici maddeler, toksik ve enfeksiyöz maddeler, radyoaktif maddeler, korozif maddeler ve çeşitli tehlikeli maddeler dahil olmak üzere dokuz ana sınıf altında değerlendirilir.

Laboratuvar sektöründe özellikle kimyasallar, çözeltiler, numuneler, bazı biyolojik materyaller, kuru buz ve bataryalar DG taşıma kurallarına tabi olabilir.

DG Gönderisi Hazırlanmadan Önce Neler Kontrol Edilmelidir?

Bir tehlikeli madde gönderisinin hazırlanmasında ilk adım ürünün doğru şekilde tanımlanması ve sınıflandırılmasıdır.

Genel olarak aşağıdaki bilgiler kontrol edilmelidir:

• UN veya ID numarası

• Proper Shipping Name (Uygun Sevkiyat Adı)

• Tehlike sınıfı veya bölümü

• Packing Group (uygulanıyorsa)

• Net miktar

• Ambalaj tipi

• Uygulanabilir Packing Instruction

• Yolcu ve kargo uçağı sınırlamaları

• Özel hükümler

• Gerekli işaret ve etiketler

• Gerekli taşıma dokümanları

IATA'nın tehlikeli maddeler için kullandığı sistem; sınıflandırma, paketleme talimatları, paketleme spesifikasyonları, işaretleme, etiketleme ve dokümantasyon aşamalarını birlikte ele alır.

DG Paketleme Nasıl Yapılır?

Tehlikeli maddenin doğru şekilde paketlenmesi, taşıma sırasında sızıntı, kırılma, dökülme veya başka bir tehlikeli durum meydana gelmesini önlemek açısından kritik öneme sahiptir.

Kullanılacak ambalajın seçimi ürünün sınıfına ve uygulanabilir Packing Instruction'a göre yapılmalıdır. Bazı gönderilerde UN spesifikasyonlu ambalajlar gerekirken, belirli şartları sağlayan bazı gönderiler için farklı ambalaj seçenekleri uygulanabilir.

Paketleme sırasında genel olarak şu noktalar dikkate alınmalıdır:

1. Ürün uygun bir iç ambalaja yerleştirilmelidir.

2. Sıvı ürünlerde sızıntıya karşı gerekli önlemler alınmalıdır.

3. İç ambalaj ile dış ambalaj arasında gerekiyorsa emici veya koruyucu malzeme kullanılmalıdır.

4. Ambalaj, taşıma sırasında oluşabilecek normal mekanik etkilere dayanabilecek yapıda olmalıdır.

5. Birlikte paketlenen maddelerin birbirleriyle uyumsuz olup olmadığı kontrol edilmelidir.

6. Uygulanabilir miktar limitlerine uyulmalıdır.

7. Ambalajın kapatılması ilgili paketleme talimatına uygun yapılmalıdır.

Özellikle laboratuvar kimyasallarında farklı tehlike sınıflarına ait ürünlerin aynı paket içerisinde gönderilmesi söz konusu olduğunda uyumluluk ve miktar limitleri ayrıca değerlendirilmelidir.

UN Spesifikasyonlu Ambalaj Nedir?

Bazı tehlikeli maddelerin taşınmasında UN Specification Packaging kullanılması gerekir.

UN spesifikasyonlu ambalajlar, belirli performans kriterlerini karşılayacak şekilde test edilmiş ambalajlardır. Ambalajın üzerindeki UN işareti, ambalajın belirli performans gerekliliklerine göre test edildiğini gösteren önemli bilgilerden biridir.

Ancak yalnızca üzerinde UN işareti bulunan bir ambalajın kullanılması, tek başına gönderinin IATA DGR'ye uygun olduğu anlamına gelmez. Ambalajın ilgili ürün ve Packing Instruction ile uyumlu olması gerekir.

DG Etiketleme ve İşaretleme Arasındaki Fark

DG gönderilerinde marking (işaretleme) ve labelling (etiketleme) farklı amaçlara hizmet eder.

İşaretler (Marks); ürünün tanımlanması, taşıma bilgileri ve ambalajla ilgili gerekli bilgilerin gösterilmesinde kullanılır.

Tehlike etiketleri (Hazard Labels) ise paketin içerdiği tehlikenin türünü belirtir.

IATA, tehlikeli madde paketlerinde gerekli işaret ve etiketlerin doğru şekilde uygulanmasını göndericinin sorumlulukları arasında değerlendirir. İşaret ve etiketlerin görünür, okunabilir, dayanıklı ve uygun şekilde uygulanması gerekir.

Pakette Hangi Bilgiler Bulunabilir?

Gönderinin özelliklerine bağlı olarak pakette farklı işaret ve etiketler bulunabilir.

Bunlar arasında:

• UN numarası

• Proper Shipping Name

• Tehlike sınıfı etiketi

• Handling Label

• Yön oku işareti

• Çevresel tehlike işareti

• Limited Quantity işareti

• Dry Ice işareti

• Lithium Battery markı

• Overpack işareti

gibi işaret ve etiketler bulunabilir.

Ancak her DG gönderisinde bu işaretlerin tamamı kullanılmaz. Hangi işaret ve etiketlerin gerekli olduğu ürünün sınıflandırmasına, paketleme talimatına, miktarına ve uygulanabilir özel hükümlere göre belirlenmelidir.

Etiketler Nasıl Uygulanmalıdır?

Tehlikeli madde etiketleri paketin dış yüzeyine kolayca görülebilecek şekilde uygulanmalıdır.

IATA'ya göre gerekli işaret ve etiketlerin dayanıklı, okunabilir ve dış etkilere karşı uygun olması gerekir. Etiketlerin başka bir etiket veya işaret tarafından kapatılmaması ve taşıma sırasında görünürlüğünü koruması önemlidir.

Yanlış, eksik veya görünmeyen etiketleme; gönderinin havayolu tarafından kabul edilmemesine veya taşıma sürecinde gecikmelere neden olabilir.

Overpack Kullanımında Nelere Dikkat Edilmelidir?

Birden fazla DG paketinin taşıma kolaylığı amacıyla dış bir ambalaj içerisinde bir araya getirilmesi overpack olarak değerlendirilebilir.

Overpack kullanıldığında, iç paketlerin gerekli işaret ve etiketleri dışarıdan görünmüyorsa ilgili işaret ve etiketlerin overpack üzerinde de gösterilmesi gerekir. Gerektiğinde “OVERPACK” ifadesinin kullanılması da söz konusu olabilir.

DG Dokümantasyonu Neden Önemlidir?

DG paketleme ve etiketleme işlemleri, doğru dokümantasyonla tamamlanmalıdır.

Uygulanabilir gönderilerde Shipper's Declaration for Dangerous Goods (DGD) hazırlanması gerekebilir. Bu belgede gönderici ve alıcı bilgileri, hava konşimentosu bilgileri, tehlikeli maddenin tanımı, miktarı, ambalaj türü, Packing Instruction ve gerekli diğer bilgiler yer alır.

Doküman üzerindeki bilgilerin paket üzerindeki bilgilerle tutarlı olması son derece önemlidir.

Laboratuvar Kimyasallarında DG Taşımacılığı

Laboratuvar kimyasallarının hava yoluyla gönderiminde ürünün yalnızca ticari adıyla hareket edilmemelidir. Ürünün güncel güvenlik bilgi formu ve taşıma sınıflandırması incelenerek uygulanabilir IATA gereklilikleri belirlenmelidir.

Örneğin bir kimyasalın:

• UN numarası,

• uygun sevkiyat adı,

• tehlike sınıfı,

• paketleme grubu,

• miktar limiti,

• paketleme talimatı

gibi bilgilerinin doğru belirlenmesi gerekir.

Bu nedenle laboratuvar kimyasallarının DG gönderilerinde ürünün sınıflandırılması ile paketleme ve etiketleme işlemlerinin birbirinden bağımsız düşünülmemesi gerekir.

Kuru Buz ve Bataryalarda Özel Kurallar

Kuru buz ve lityum bataryalar gibi ürünler için özel taşıma gereklilikleri bulunabilir.

Örneğin kuru buz, hava taşımacılığında tehlikeli madde olarak değerlendirilir ve paketleme, işaretleme, etiketleme ve dokümantasyon açısından özel kurallara tabidir.

Lityum bataryalarda ise bataryanın tipi, kapasitesi, ekipmanla birlikte veya ayrı taşınıp taşınmadığı gibi faktörlere göre farklı gereklilikler uygulanabilir. IATA, bataryaların uygun şekilde paketlenmesini, terminallerin kısa devreye karşı korunmasını ve gerekli işaret ve etiketlerin görünür olmasını şart koşan kurallar yayımlar.

DG Gönderilerinde En Sık Yapılan Hatalar

Tehlikeli madde gönderilerinde aşağıdaki hatalar taşıma sürecinde sorunlara yol açabilir:

• Yanlış UN numarası kullanılması

• Yanlış Proper Shipping Name kullanılması

• Uygun olmayan ambalaj seçilmesi

• Packing Instruction'ın dikkate alınmaması

• Eksik veya yanlış tehlike etiketi kullanılması

• UN işaretinin yanlış uygulanması

• Etiketlerin görünmeyecek şekilde yerleştirilmesi

• Paket üzerindeki bilgiler ile DGD bilgilerinin uyuşmaması

• Miktar limitlerinin aşılması

• Overpack işaretlerinin gerektiği halde uygulanmaması

• Güncel IATA DGR gerekliliklerinin kontrol edilmemesi

DG Paketleme ve Etiketleme İçin Kontrol Listesi

Gönderiyi havayoluna teslim etmeden önce aşağıdaki kontroller yapılmalıdır:

• Ürün doğru şekilde sınıflandırıldı mı?

• UN/ID numarası doğrulandı mı?

• Proper Shipping Name doğru mu?

• Tehlike sınıfı doğru mu?

• Packing Group gerekiyorsa doğru belirlendi mi?

• Doğru Packing Instruction seçildi mi?

• Ambalaj ilgili talimatın gerekliliklerini karşılıyor mu?

• Net miktar limitleri kontrol edildi mi?

• Gerekli hazard label ve handling label'lar uygulandı mı?

• Tüm işaretler ve etiketler görünür mü?

• Overpack kullanılıyorsa gerekli işaretlemeler yapıldı mı?

• Gerekli DG dokümanları hazırlandı mı?

• Paket üzerindeki bilgiler dokümanlarla uyumlu mu?

• İlgili havayolu ve ülke/operator variations kontrol edildi mi?

Sonuç

IATA kurallarına uygun DG paketleme ve etiketleme, tehlikeli maddelerin hava yoluyla güvenli ve mevzuata uygun şekilde taşınmasının temel unsurlarındandır.

Başarılı bir DG gönderisi; doğru sınıflandırma, uygun ambalaj, doğru işaretleme ve etiketleme, eksiksiz dokümantasyon ve güncel mevzuat kontrolünün birlikte uygulanmasını gerektirir.

Özellikle laboratuvar kimyasalları ve diğer tehlikeli maddelerin uluslararası hava taşımacılığında, gönderi hazırlanmadan önce güncel IATA Dangerous Goods Regulations (DGR) ve ilgili havayolu/ülke gerekliliklerinin kontrol edilmesi önemlidir. IATA DGR'nin 2026 yılı 67. Edition'ı 1 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Milibar Laboratuvar ve Kimya Ürünleri olarak laboratuvar ürünleri ve kimyasalların tedarik süreçlerinde güvenilirlik, doğru paketleme ve mevzuata uygun taşıma süreçlerini önemsiyoruz. DG kapsamındaki gönderilerde ürünün özelliklerine göre gerekli hazırlıkların doğru şekilde yapılması, taşıma güvenliği ve operasyonel süreklilik açısından kritik önem taşımaktadır.